پیامدهای جدید سیاست ارزی آژانس‌ مسافرتی یا صرافی!

محمد رجائی

در هفته جاری معاون گردشگری کشور از تصمیم جدیدی خبر داد که بهنگرانی فعالان حوزه گردشگری در خصوص آینده کسب‌وکارهای موجود دراین عرصه دامن زد؛ طرح حذف بانک‌ها از چرخه پرداخت ارز مسافرتی ومحول کردن این وظیفه به آژانس‌های ارائه‌دهنده خدمات سفر. این طرحدرحالی با ادعای حل معضلات ارزی موجود برای مسافران و آژانس‌هایمسافرتی پیگیری می‌شود که کارشناسان باور دارند این سیاست نه‌تنهاموجب تداخل وظایف نهادها و هزینه‌بر و پیچیده شدن امور خواهد شد،بلکه به‌دلیل اشکالات فنی خود منجر به بروز مشکلات جدیدی می‌شود کهسردرگمی مسافرانی که خارج از چارچوب آژانس‌های مسافرتی اقدام بهسفر به خارج از کشور می‌کنند ازجمله آنان است؛ دو مساله‌ای که تبدیلشدن صرافی‌ها به آژانس موجب وقوع آنها خواهد شد. در این میان،صاحب‌نظران معتقدند پیش از هر چیز، ریشه مشکلات ارزی موجود درحوزه گردشگری به سیاست اشتباه دولت درخصوص نرخ‌گذاری دستوریقیمت ارز بازمی‌گردد که با اصرار بر فروش ارز تنها با قیمت دولتی درسطح کشور، باعث شده مردم، گردشگران و فعالان کسب‌وکارها دسترسیمحدودی به ارز مورد نیاز خود داشته باشند. فعالان گردشگری همچنانتاکید دارند که تنها راه برون‌رفت از وضعیت کنونی، پیشه کردن سیاستآزادسازی نرخ ارز است تا هرکس که نیاز ارزی دارد، آن را به قیمتواقعی خود و بدون برخورداری از یارانه‌های غیرلازم، از بازار آزاد تهیهکند. به این ترتیب، دیگر نیاز نخواهد بود سیاست‌هایی همچون طرح حذفبانک‌ها از چرخه پرداخت ارز مسافرتی و نقش‌آفرینی آژانس‌های مسافرتیدر این زمینه در دستورکار قرار بگیرد که نه‌تنها هیچ‌کجای دنیا مرسومنیست، بلکه هزینه‌آفرین، نامعقول و پیچیده نیز است.

آشفتگی تحت‌تاثیر ارز دولتی

سیاست‌های نامانوس اخیر، از جمله پرداخت یک‌بار ارز مسافراتی درسال به گردشگرانی که قصد خروج از کشور را دارند و همچنین طرحواگذاری پرداخت این مبلغ به آژانس‌های مسافرتی همگی پس از نوساناتچندماهه اخیر به شکل خلق‌الساعه ظهور کردند. از همین رو، کارشناساناقتصادی و فعالان گردشگری بر این باور هستند ریشه مشکل در وضعیتکم و بیش آشفته بازار ارز است که باید با سیاست آزادسازی نرخ ارز وبرچیدن بساط ارز دولتی و رانت‌هایی که حول آن شکل گرفته، دسترسیمردم و فعالان اقتصادی را به ارز با نرخ آزاد فراهم کرد. در شرایط کنونیو با سیاستی که دولت برای پرداخت دلار ۴۲۰۰ تومانی به گردشگرانخروجی، ذیل عنوان ارز مسافرتی، پیشه کرده در حقیقت روی هر دلار بیشاز ۲هزار تومان یارانه سفر می‌پردازد که با توجه به تحریم‌های قریب‌الوقوعو شرایط دشوار اقتصادی که در آینده کوتاه‌مدت کشور متصور است،اتلاف منابع محدود ارزی و امری غیرضروری تلقی می‌شود. به‌علاوه، اینسیاست موجب شده دسترسی مردم و کسانی که سفرهای ضروری بهخارج از کشور دارند به بازار ارز بسیار محدود شود و هرکس، مستقل ازنیاز و ضروریات خود و هدفش از سفر، سالانه بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ یورودسترسی به ارز داشته باشد. صاحب‌نظران بر این باورند دولت در صورتیکه از سیاست نرخ‌گذاری برای قیمت ارز عقب‌نشینی کند، مردم می‌توانندارز مورد نیاز خود را، با قیمت واقعی خود از صرافی‌ها تهیه کنند و به اینترتیب هم بساط رانت‌هایی که پدید آمده برچیده خواهد شد و هم هر فردنیازمند به ارز می‌تواند ارز مورد نیاز خود را با قیمت واقعی از بازار تهیهکند. به این ترتیب، بار سنگین یارانه ارزی نیز از دوش دولت برداشتهخواهد شد. این امر مطالبه قریب به اتفاق فعالان گردشگری کشور نیزهست؛ چندی پیش تعداد از آژانس‌داران و فعالان تورگردانی صراحتاتاکید کردند که ترجیح می‌دهند به‌جای آنکه تلاش خود را معطوف به دریافتیارانه‌های ارزی محدود و غیرموثر کنند، دسترسی آزادی به بازار ارزی کهسازوکار نرخ‌گذاری در آن بر اساس نظام عرضه و تقاضا و به‌صورت آزاداست داشته باشند تا از آن طریق ارز مورد نیاز برای انجام امورات خود راتهیه کنند. به‌باور این فعالان کسب‌وکارهای گردشگری، آنچه که بیش ازنوسان قیمت دلار و سایر ارزها فعالیت در این حوزه را تحت‌الشعاع قرارداده، محدود شدن دسترسی به بازار ارز و بازگشت مجدد ارز دولتی استکه همراه با خود فساد و بساط رانت‌بازی را به‌همراه آورده است.

اما از زمانی که کشور با نوسانات ارزی روبه‌رو شده است، صنعتگردشگری نیز به عنوان حوزه‌ای که در سطحی گسترده با بازار ارزسروکار دارد، با چالش‌هایی به فراخور این تحولات مواجه شده است. ازهمان ابتدا تامین ارز گردشگران با ابهام‌های پرشماری همراه بوده وعلاوه‌بر آن، فعالان اقتصادی این حوزه نیز برای استمرار در کسب‌وکارخود و تهیه بسته‌های سفر و ارائه خدمات مرتبط با آن برای تهیه ارز بامشکلاتی روبه‌رو بوده‌اند. سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی وگردشگری نیز به عنوان عالی‌ترین نهاد دولتی در حوزه گردشگری ازابتدای بروز تحولات اخیر ارزی در کشور بر لزوم سامان‌دهی این بازار وحمایت از کسب‌وکارهای فعال در امر گردشگری تاکید کرده و ازپیگیری‌های خود برای تامین ارز مورد نیاز مسافران و فعالان اقتصادیگردشگری خبر داده است. با این وجود و به‌رغم اظهارات مسوولان اینسازمان مبنی بر برگزاری جلساتی با مسوولان بانک مرکزی و همچنینآژانس‌داران، تاکنون خروجی نتیجه‌بخشی به دست نیامده است وآژانس‌داران همچنان تصریح می‌کنند که از زمان ابلاغ سیاست‌های جدیدارزی تاکنون یک دلار نیز دریافت نکرده‌اند.

اما در جدیدترین واکنش سازمان میراث‌فرهنگی به تلاطم‌های ارزی ودرخصوص ارز مورد نیاز مسافران خروجی، معاون گردشگری کشور درهفته جاری از تلاش‌های نهاد متبوع خود برای واگذاری امتیاز عرضه ارزمسافرتی از بانک‌ها به آژانس‌های مسافرتی خبر داد. در همین خصوص،محمد محب‌خدایی در خصوص انگیزه‌های پشت این طرح می‌گوید: «درحال حاضر استراتژی و سیاست اصلی ما در حوزه گردشگری، سیاستتسهیل و تسریع امور است. یکی از این سیاست‌های تسهیل و تسریع ارائهخدمات به مسافر، ایجاد «پنجره واحد» است. در واقع و با طرح عرضه ارزمسافرتی از طرف آژانس‌های مسافرتی به‌دنبال آن هستیم که گردشگرنهایتا با یک نهاد سروکار داشته باشد و برای دریافت هر بخش از خدماتسفر خود به نهادهای متعدد مراجعه نکند وی می‌افزاید: «سیاست ایجادپنجره واحد، سیاستی بود که سازمان با موفقیت توانست در ایام نوروزیبه‌منظور ارائه خدمات مرتبط با سفرهای نوروزی به گردشگران داخلی ارائهدهد و اکنون نیز به دنبال تکرار آن موفقیت در حوزه سفر گردشگرانخروجی هستیم؛ تجربه‌ای که به موجب آن دیگر لازم نباشد مسافر خروجیبرای دریافت ارز مورد نیاز خود بلیت و ویزا و سایر مدارک را به بانک ببردو گرفتار پیچ‌وخم‌های اداری کنونی دریافت ارز مسافرتی از بانک‌ها شودبا این وجود، طرح ارائه شده از طرف معاونت گردشگری کشور با ابهاماتیدر خصوص نحوه تامین ارز مسافرتی برای گردشگری که خدمات خود رااز آژانس دریافت نمی‌کند و خود دست به تهیه بسته سفر می‌زند همراهاست. محب‌خدایی در این خصوص این‌گونه اظهار می‌کند: «یکی ازاهداف اصلی ما از این طرح، زنده نگه داشتن کسب‌وکار آژانس‌هایمسافرتی در دل این تحولات ارزی است. اکنون اگر بنا باشد تمامی امورسفر را خود مردم انجام دهند، این بنگاه‌ها در معرض ورشکستگی قرارخواهند گرفت. بنابراین و در صورت عملی شدن این طرح، همه گردشگرانو مسافران خروجی باید خدمات مورد نیاز خود را از آژانس‌های مسافرتیدریافت کنند. به همین دلیل آژانس‌ها نیز از این طرح استقبال کرده‌اند و باپیش‌برد سیستمی و سامان‌یافته امور با سیاست پنجره واحد، انجام اینطرح برای آژانس‌ها نیز درآمدزایی به همراه خواهد داشت

بی‌اطلاعی برخی تورگردانان

به‌رغم اظهارات معاون گردشگری کشور، بسیاری از فعالان گردشگرینسبت به این طرح اظهار بی‌اطلاعی می‌کنند و می‌گویند که سازمان در اینخصوص با آنها گفت‌وگویی نداشته است؛ سیدهادی شیرازی، دبیر جامعهتورگردانان ایران، نیز از جمله این افراد است، اما با این وجود اظهارمی‌کند از آنجا که به موجب این طرح سیاست پنجره واحد پیگیری می‌شود،درصورتی که مسوولان بتوانند بر پیچیدگی‌های موجود در عملی کردن آنچیره شوند، طرح مفید و ثمربخشی خواهد بود و منجر به درآمدزایی بیشترآژانس‌ها نیز می‌شود. اما از طرف دیگر، یک عضو جامعه تورگردانانکشور معتقد است که این طرح به سخت‌تر شدن دریافت ارز برای مسافرانخروجی منجر خواهد شد. بنکدارنیا تصریح می‌کند که چنین سیاستی درصورت عدم شفافیت در اجرای آن ظرفیت آن را دارد که سفره جدیدی برایرانت‌بازان پهن کند و نباید درخصوص ارائه مجوز عرضه ارز مسافرتی بهآژانس‌ها انحصار ایجاد شود. در همین حال، رئیس انجمن صنفی دفاترخدمات مسافرتی ایران در خصوص این پیشنهاد معاونت گردشگریمی‌گوید: «از زمانی که بحران ارزی پیش آمد، فعالان گردشگری وآژانس‌داران جلسات متعددی با مقامات بانک مرکزی و سازمانمیراث‌فرهنگی برگزار کردند و خروجی این تعداد جلسات هنوز به اندازه‌اینبوده که حتی یک دلار برای فعالیت آژانس‌ها، ولو با نرخ آزاد، اختصاصداده شودحرمت‌الله رفیعی تصریح می‌کند: «در این میان چنین طرحینیز جای خود را دارد و مانند هندوانه دربسته‌ای است که صرفا پیشنهادمعاون گردشگری است و مشخص نیست بانک مرکزی چه‌میزان با اینطرح همراهی کندبه این ترتیب به نظر می‌رسد چنین طرح‌هایخلق‌الساعه‌ای که محصول اوضاع آشفته بازار ارز کشور است نه‌تنها گرهمشکلات پیچیده گردشگران و صنعت گردشگری کشور را نخواهد گشود،بلکه منجر به تداخل وظایف و پیچیدگی بیشتر امور خواهد شد. هرچندبه‌موجب چنین طرحی درآمدزایی آژانس‌ها در شرایط کنونی افزایش پیداکند؛ اما ایجاد این انحصار برای آژانس‌ها به‌معنای سلب آزادی مسافر وحق انتخاب از وی خواهد بود؛ سیاستی که در هیچ‌جای دنیا منجر بهشکوفایی و توسعه صنعت گردشگری نشده است.

اشتراک گذاری